HISTORIA

Dzieje parowozowni, starszej czterostanowiskowej z 1858 r. i nowszej wachlarzowej, 8-stanowiskowej z 1900 r. prowadzą w czas budowy pierwszych linii kolejowych Śląska i tych przecinających Góry Sowie:
  • Sudeckiej Kolei Górskiej na trasie Wałbrzych - Nowa Ruda - Kłodzko (1879-1880/1912)
  • Bielawskiej (1891)
  • Sowiogórskiej łączącej Dzierżoniów, Pieszyce, Bielawę, Srebrną Górę, Nową Wieś (1900), a przedłużonej później do Ścinawki Średniej i Radkowa,
  • Bystrzyckiej pomiędzy Świdnicą Kraszowice a Jedliną Zdrój (1904),
  • Walimskiej (1914).
    Najstarszą z nich jest linia obiegająca Góry Sowie od wschodu. Odcinek Świdnica - Dzierżoniów oddano do eksploatacji w 1855 r., w 1858 zbudowano dalszy z Dzierżoniowa do Ząbkowic Śląskich.


  • Z przełomem XIX i XX w. Dzierżoniów stał się znaczącym węzłem kolejowym, ważnym dla gospodarki regionu i okolicznego przemysłu. O znaczeniu linii świadczy położenie drugiego toru na odcinku Świdnica - Dzierżoniów - Ząbkowice. Wzrost przewozów towarowych i pasażerskich spowodował rozwój stacji i rozbudowę infrastruktury. Pierwsza, prostokątna, 4-stanowiskowa parowozownia nie była już w stanie sprostać rosnącym wymaganiom. By zapewnić odpowiednie zaplecze techniczne utrzymania, obsługi i ruchu taboru zbudowano parowozownię wachlarzową.

    Starszą przebudowano, przysposabiając ją do roli warsztatów i magazynów materiałów kolejowych. W latach 60. XX w., usytuowane w jej skrzydłach, pomieszczenia administracyjno-socjalne adaptowano na mieszkania dla kolejarzy. Procesom przemiany nie oparła się również wachlarzowa szopa. Gdy zawiodła przytomność umysłu maszynisty parowóz przedarł się przez jej ścianę. W trakcie odbudowy zlikwidowano jeden tor, zabudowując w jego linii szereg pomieszczeń warsztatowych, akumulatorownię, warsztat elektryczny etc.
    Wkrótce, w latach 60. XX w., zniknęły parowozy, linię kolejową - jako jedną z pierwszych na Dolnym Śląsku - opanowały lokomotywy spalinowe, kilka miesięcy temu wkroczył na nią pierwszy autobus szynowy.

    Gdy 5 września 2003 r. obejmowaliśmy stare parowozownie we władanie, od 10 lat pozostawały porzucone ale szczęśliwie przetrwały w zupełnie dobrym stanie. Za nami już rekonstrukcja obrotnicy z 1900 r., odbudowanej w 2004 r. siłami studentów, ujścia dla swych technicznych i humanistycznych pasji szukających w Międzywydziałowym Studenckim Kole Naukowym Politechniki Wrocławskiej "Ochrony zabytków techniki HP Nadbór". Uruchomiliśmy również zabytkową wciągarkę bramową z 1902 r., przywróciliśmy życiu instalacje techniczne, stare suwnice i zapadnie wachlarzowej szopy. Niektóre z torowisk dobywaliśmy na światło dzienne metodami właściwymi dla archeologii - tak pokryte były ziemią i roślinnością.

    Dzisiaj, w urzekającej scenerii architektury kolejowej (kształtowanej w duchu historyzmu, charakterystycznej dla śląskiego budownictwa kolejowego przełomu XIX/XX w.) budowane są ekspozycje odnoszące do tradycji przemysłowych i technicznych regionu, znaczonych aktywnością człowieka na polu górnictwa, energetyki, przemysłu włókienniczego i tych bliższych naszemu czasowi, ilustrowanych kolekcją lamp i odbiorników radiowych dzierżoniowskiej "Diory".
    Nie brakuje też akcentów kolejowych, muzeum zyskało właśnie pierwszą lokomotywę, przybywa drezyn - myślimy o opanowaniu porzuconych sowiogórskich linii kolejowych - Bystrzyckiej i Bielawskiej, o parowozie i większej kolekcji taboru spalinowego.

    Obok zabytków i ekspozycji uwagę zwraca stworzony tutaj profesjonalny warsztat konserwatorski, rekonstruujący i odbudowujący historyczne maszyny i urządzenia techniczne, i jakby było tego mało nie tylko przywracający je do życia, ale podejmujący również zadania remontów kapitalnych lokomotyw spalinowych i silników, przysparzając tym środków na utrzymanie i rozbudowę sieci Sowiogórskiego Muzeum Techniki.

    Parowozownie dzierżoniowskie to również baza oświatowo-edukacyjna studenckiego ruchu naukowego zainteresowanego dziejami techniki i ochroną dziedzictwa kultury technicznej, miejsce przeróżnych animacji kulturalnych, także tradycyjnego wrześniowego (pierwszy weekend) Sowiogórskiego Festiwalu Techniki, mocne zaplecze warsztatowe przestrzennego muzeum techniki.

    Inne obiekty Sowiogórskiego Muzeum Techniki:



    © panterek 2004